De Keniaanse vlag

Kenia is de culturele smeltkroes van Afrika. Groeperingen uit het hele continent zijn hier al eeuwenlang heen getrokken en elke groepering hield vast aan zijn eigen culturele gebruiken. Als gevolg hiervan telt Kenia meer dan zeventig verschillende etnische gemeenschappen, die bijna tachtig verschillende dialecten spreken. Zij worden verenigd door de nationale vlag met groene, zwarte en rode streep (groen voor het land, zwart voor de bevolking en rood voor het bloed dat vloeide tijdens de strijd voor onafhankelijkheid).
Kenia leverde een bittere strijd om onafhankelijkheid te verkrijgen en het volkslied en de nationale vlag staan daarom in hoog aanzien. Als uiting van respect behoren ook buitenlanders te gaan staan als de vlag wordt gehesen.

Elke stam in Kenia heeft zijn eigen bijgeloof. Kleuren kunnen geluk of ongeluk brengen: zwart is een koele kleur en dus welkom; rood is een hete kleur en dus minder gunstig. Rood is ook de kleur die wordt vereenzelvigd met moderne Keniaanse begrafenissen. De auto’s in de processie zijn voorzien van rode linten. 

Watoto

De eerste speelpleinwerkdagen zitten er intussen op. We mogen van een succesvolle start spreken. De opkomst is meer dan behoorlijk. Vandaag zijn we dan ook verwonderd als er maar een handjevol kinderen opdaagt. We trekken naar het dorp om uit te vissen wat er aan de hand is. Blijkbaar is Thailand gisteren getroffen door een zware tsunami. Uit vrees voor naschokken houden de Kenianen hun kinderen thuis. De hoofddirecteur en de voorzitter van de school garanderen ons echter dat het gevaar nu geweken is. De dorpelingen zijn door de slechte communicatievoorzieningen nog niet op de hoogte van het laatste nieuws. We stellen hen gerust en de kinderen mogen dan toch meekomen. 

Onze tocht door het dorp leert me echter nog andere dingen. Ik zie veel kinderen die nog nooit naar onze ‘holiday fun’ zijn gekomen. Er wordt van hun verwacht dat zij een sociale bijdrage leveren door af te wassen, brandhout te sprokkelen, te koken of andere soortgelijke taken te vervullen.

Kenianen houden enorm van kinderen (watoto), die worden gezien als een voortzetting van het geslacht. Tot voor kort vond men dat het beter was om veel kinderen voort te brengen, maar deze opvatting raakt steeds meer achterhaald – al wordt dat vaak door economische omstandigheden ingegeven. Kenianen vinden het westerse concept ‘bewust kinderloos’ onbegrijpelijk en vrouwen die geen kinderen willen of kunnen krijgen worden zielig gevonden.
In tegenstelling tot kinderen in andere delen van de wereld, zijn Keniaanse kinderen gewoonlijk stil (we horen zelden een Keniaanse baby huilen), goedgemanierd, respectvol en geven zij graag gehoor aan de wensen van hun ouders. Verwende Keniaanse kinderen zijn er niet. Zoals eerder aangeroerd, wordt er van kinderen verwacht dat zij een sociale bijdrage leveren. Hierdoor komt de verantwoordelijkheid voor een goede opvoeding meer te liggen bij de groep dan uitsluitend bij de ouders. Als moeder het laat afweten, zijn er talloze oudere broers en ‘tantes’ die bijspringen.
Keniaanse vrouwen hunkeren zo naar kinderen, dat ze vaak buiten het huwelijk om worden verwekt – omdat het stel zich geen groot huwelijksfeest kan veroorloven, omdat een man zijn vrouw heeft verlaten of omdat de vrouw gehoor wenst te geven aan haar kinderwens zonder haar onafhankelijkheid op te geven (wat naar verluidt steeds vaker voorkomt). Keniaanse mannen zijn trots op hun gezin en vaak worden kinderen gezien als een teken van rijkdom, macht en viriliteit. Keniaanse grootouders hebben niet alleen kleinkinderen geëist, maar verwachten ook dat er ten minste een naar hen wordt vernoemd.

‘Symbolisch behoren kinderen tot dezelfde leeftijdsgroep als hun grootouders; de naam die de eerste zoon krijgt is die van opa aan vaders zijde en bij de geboorte wordt aangekondigd dat hij het is die ter wereld is gekomen.’

Jomo Kenyatta, Facing Mount Kenya

Ondanks dat Keniaanse kinderen voortdurend worden geprezen en veel liefde en aandacht krijgen, worden ze opgevoed volgens de oude beginselen van ‘kinderen moeten gezien worden en niet gehoord’ en ‘praat alleen als er tegen je gepraat wordt’. De goedgemanierde, zachtaardige en meestal rustige kinderen respecteren hun ouders. Slecht gedrag, zeuren, mokken of klagen is geen optie. Omdat Keniaanse families bijna altijd groot en complex zijn, of omdat er sprake is van één-, twee- of (in deze tijd van aids) géénouder gezin, worden de kinderen meestal opgevoed door meerdere ‘moeders’, oma’s, tweede vrouwen, buren en vrienden. Iedere zorgzame volwassene wordt daarom ‘oom’ of ‘tante’ genoemd.

Een jongen misdroeg zich de hele voormiddag. Ik had er genoeg van en sprak hem vrij streng aan op zijn kinderachtig gedrag. De jongen reageerde ronduit brutaal. Zelfs de andere kinderen schrokken van zijn onrespectvolle reactie. ’s Middags ben ik met de jongen naar Muoka gegaan, hij is onze klusjesman en woont vlakbij de jongen. Plots wist de jongen niet meer waar hij moest kijken. Als een geslagen hond en  met de staart tussen de benen droop hij af, waarschijnlijk wetende wat hem thuis te wachten staat.

Keniaanse kinderen zien hun kindertijd als een periode waarin ze verantwoordelijkheden en vaardigheden leren kennen waarmee ze later een bijdrage aan de gemeenschap kunnen leveren. Jonge meisjes vervullen daarom vele huishoudelijke taken en worden ‘kleine moeders’ voor hun jongere broers of zusters. Ook dat fenomeen ondervinden we tijdens de speelpleinwerking aan den lijve. Veel meisjes nemen hun babybroers of –zussen mee. Eigenlijk mogen we dat niet toestaan. Vaak knijpen we een oogje toe omdat we weten dat als we de baby naar huis sturen, de oudere broer of zus daar ook de dupe van is. 

Holiday fun!

Vandaag beginnen we met de speelpleinwerking. We hebben wat spelletjes voorbereid en hopen nu op een talrijke opkomst. We zijn aangenaam verrast als er 35 (!) kinderen opdagen! De reclameposters hebben hun werk gedaan. Madam Fatuma wacht ons op aan de school. Ze heeft de sleutels van de lokalen. We lijsten het materiaal en de namen van de deelnemers op en daarna bespreken we enkele regels. We voelen ons immers verantwoordelijk voor deze kinderen en willen ongelukken voorkomen. De kinderen en de vrijwilligers zijn dolenthousiast. We gaan naar het strand omdat het zo mooi weer is. Daar verdelen we de groep in twee. De hebben aparte spelletjes voorzien voor de jongeren en de ouderen. Toevallig ben ik vandaag een van de leiders van de jongste groep. Achteraf blijkt dat een leuke afwisseling na mijn stage in klas 4. We spelen kennismakingsspelletjes en daarna bouwen we zandkastelen. Verschillende groepjes strijden om de eerste prijs! De kinderen vervelen zicht geen moment. Rond twaalf uur gaan we terug naar de school. Daar hebben de andere vrijwilligers water voorzien. We maken een groepsfoto en sturen de kinderen naar huis. Ze beloven allemaal dat ze morgen weer van de partij zijn. Hopelijk brengen ze morgen nog meer vriendjes mee! 

De tweeling

De contactpersoon van Kebene (het weeshuis) licht ons in over de zaak van de mishandelde tweeling. De jongens wonen nog steeds bij hun vader. De omstandigheden zijn naar verluidt mensonwaardig. De zaak is overgeheveld van de politie naar een bevoegde instantie van Kinderbescherming. Volgens hen kan er niets voor de kinderen gedaan worden zonder de toestemming van de vader. De zaak komt pas over enkele maanden voor en tot dan moeten we afwachten. De man van Kebene heeft een voorstel. Op vraag van de vader kunnen we het gezin financieel steunen. We zouden dan de kleren, het eten en de medische kosten van de kinderen betalen. Ik neem deze optie niet eens in overweging. Ik vind dat we een fout signaal geven als we mishandelaars financieel steunen. Ik open mijn portefeuille pas als de kinderen weg zijn van de vader. Volgens Kebene en Kinderbescherming zal dat niet gauw gebeuren omdat de nood niet hoog genoeg is. Er zijn ernstigere gevallen en die krijgen nu voorrang. De kans dat de vader over een maand of drie voor langere tijd naar de gevangenis wordt gestuurd is nochtans reëel. Ik snap er echt niets meer van. Schieten de officiële instanties dan echt pas in actie als de vader daadwerkelijk achter de tralies belandt? Wie weet is het dan al wel te laat! De feiten zijn nu toch bewezen en er wordt zwaar getild aan kindermishandeling. Hoe is het in godsnaam mogelijk dat de trage rechtsgang alles dwarsboomt? Onze contactpersoon van Kebene belooft de druk nog wat te verhogen en houdt ons op de hoogte van nieuwe ontwikkelingen. Hopelijk komen de kinderen morgen naar de ‘holiday fun’…

Nairobi

Nairobi is de hoofdstad en de grootste stad van Kenia. De stad ligt aan de gelijknamige rivier in het Zuiden van land. De naam komt van het Maasai Enkare Nyirobi, dat koele wateren betekent. Volgens Raphaël is de stad in 1899 door de Indiërs gesticht aan de spoorweg tussen Mombassa en Fort Elizabeth (Kisumy, dichtbij Oeganda).
De oudste stad in het binnenland is Machakos. De stad ligt op 64 km ten zuidoosten van Nairobi.  Vroeger was Machakos het economische hart van Kenia, maar door de aanleg van de spoorweg is het centrum meer naar het Noorden verschoven. De stad is genoemd naar Masaku, een leider van de Akamba. 

Poor – Average – Rich

Raphaël legt me uit dat er in Kenia  arme, welgestelde en rijke mensen zijn. Het grootste deel is arm. De leerkrachten van onze school zijn allemaal welgesteld. Als je uit een arm gezin komt, heb je immers geen kans om verder te studeren. In onze school zitten arme en welgestelde kinderen. Ik vraag me af of het wel zinvol is om arme kinderen te sponsoren. Na de lagere school kunnen ze immers niet verder studeren. Raphaël denkt dat de slimste kinderen wel nog gesponsord worden. Ik weet zelf niet hoe dat juist in elkaar zit. Het gesprek verloopt vlot en Raphaël vertrouwt me ondertussen. Ik trek mijn stoute schoenen aan en vraag hem of de leerkrachten tevreden waren over het afscheidsfeestje. Ik ben er zeker van dat ze teleurgesteld zijn maar ik wil weten hoe dat komt. Je mag toch verwachten dat een etentje met drank volstaat? Raphaël vertelt me dat er ooit een groep vrijwilligers geweest is die iedere leerkracht een enveloppe met duizend Ksh heeft gegeven. Mijn broek zakt bijna af! Dat houd je toch niet voor mogelijk? Ik maak meteen duidelijk dat ze van mij zoiets niet moeten verwachten. Ik maak van de gelegenheid gebruik om Raphaël uit te leggen dat mijn sponsorgeld geen privégeld is en dat het niet zinvol is om het geld aan de leerkrachten te geven. Ik wil met mijn geld poorten openen voor de kinderen. Het geld moet later geld opbrengen. Het is niet bedoeld als een extraatje om de kinderen even te verwennen. Het kost me moeite om dat duidelijk uit te leggen. Ook verhelder ik dat ik onze uitstapjes wel met privégeld bekostig en dat ik die grens heel goed bewaak. Dat is ook de reden waarom we niet met alle leerkrachten uitgaan. Zo’n uitstap wordt immers met privégeld betaald en ik begrijp dat niet alle vrijwilligers hun geld daaraan willen of kunnen besteden. Na een tijdje dringt het tot Raphaël door dat vrijwilligers niet per definitie rijk zijn. Hij begrijpt nu ook dat de enveloppe met geld een fout signaal is. Ik snap trouwens nog altijd niet wat die vrijwilligers bezield heeft. Ik vind dat ze het systeem genaaid hebben voor iedereen die na hen komt. ijHij

Happy Easter!

Op Paasdag ga ik met Stijn en Raphaël naar de katholieke kerk in Ukunda. Ik sta versteld van de grootte en de rijkdom van deze kerk. Het domein telt naast de kerk twee weeshuizen, een hospitaal, een klooster en een pastorij. We stellen ons voor als vrijwilligers en de opgewekte sfeer slaat meteen om. Volgens de deken, een Duitser die hier nu al 22 jaar vertoeft, is het bijzonder gevaarlijk om hier als vrijwilliger te werken. Als de politie ontdekt dat je het werk van de Kenianen afneemt, arresteren ze je. De oude man zegt dat hij uit ervaring spreekt. Ik probeer hem van het tegendeel te overtuigen maar besef al snel dat dat verloren moeite is. Hij legt zijn hand rond mijn nek en geeft me een kruisje op mijn voorhoofd. Op die manier probeert hij ons alsnog te beschermen. Ik denk dat de Duitser te lang in de zon heeft gelegen.
De viering begint. Al zingend en dansend komt de deken de kerk binnen. Het zangkoor en de dansgroep zorgen voor een uitbundige sfeer. Het valt me meteen op dat hier bijzonder veel blanken zijn. Volgens Raphaël zijn het bijna allemaal Duitsers die hier na een vakantie zijn blijven plakken. Het stoort me dat sommigen zich opstellen als halfgoden. Zo blijft een Duits meisje op een gegeven moment als enige in de hele kerk met gesloten ogen rechtstaan terwijl de deken voorleest uit de bijbel. De Kenianen lachen er gelukkig eens goed om.
Het hele gebeuren voelt vertrouwd aan. De viering is op dezelfde manier opgebouwd als bij ons en het gebouw zou niet eens opvallen in Vlaanderen. Het verschil is wel dat hier meer gelachen, gezongen en gedanst wordt en dat er veel meer kinderen zijn. De sfeer is ook een stuk losser dan bij ons. Ik zie vrouwen borstvoeding geven en luiers verversen. Af en toe gaat iemand naar buiten om na vijf minuten doodleuk terug op zijn plaats te gaan zitten.
We hebben geluk want toevallig is er vandaag hoog bezoek in de kerk. De minister van industrialisering zit vlak achter mij. Hij ziet er allesbehalve betrouwbaar uit. Misschien komt dat ook door de vele bodyguards die hem begeleiden. Hij krijgt een speciale stoel en wordt door iedereen gegroet. Op het einde van de mis stapt hij als een ware volksheld naar het altaar en spreekt hij het volk toe. Ik weet niet wat hij zegt maar hij klinkt alleszins als een echte politieker. Na de mis vertelt Raphaël me dat de minister niet bepaald populair is in Ukunda. De mensen durven dat echter niet te tonen. De man is na de oorlog in 2007 voor het gerechtshof van Den Haag moeten verschijnen. Hij is daar vrijgesproken en volgens Raphaël is dat de reden waarom hij zich nu onaantastbaar waant. In de ogen van de Kenianen blijft hij echter een dief en een misdadiger.

Na de mis gaan we thuis iets eten en haasten we ons daarna naar de pub. We genieten er van een namiddag Engels topvoetbal. An-Sophie en Cléo komen ook. Raphaël is een fervent supporter van Manchester City en hij is dan ook in de wolken met het shirt dat ik hem cadeau doe!